विलोम शब्द (Antonyms)
एक़-दूसरे के विपरीत या उल्टा अर्थ देने वाले शब्द विलोम कहलाते है।
सरल शब्दों में- जो शब्द किसी दूसरे शब्द का उल्टा अर्थ बताते हैं, उन्हें विलोम शब्द या विपरीतार्थक शब्द कहते है। जैसे- अपेक्षा- नगद, आय- व्यय, आजादी-गुलाम, नवीन- प्राचीन शब्द एक दूसरे के उलटे अर्थ वाले शब्द है। अतः इन्हें 'विलोम शब्द' कहते हैं।
अत: विलोम का अर्थ है- उल्टा या विरोधी अर्थ देने वाल़ा।
विलोम शब्द अपने सामनेवाले शब्द के सर्वदा विपरीत अर्थ प्रकट करते हैं।
यह भी पढ़ें
- हिंदी भाषा , लिपि एवं प्रकार
- वर्ण विचार - परिचय
- वर्ण विचार - स्वर , व्यंजन
- हिंदी में संख्याएँ
- वर्ण विचार - उच्चारण स्थान
- वर्ण विचार - वर्णमाला
- शब्द विचार
- शब्द विचार - हिंदी भाषा में विदेशी शब्द
- शब्द विचार - देशज शब्द
- संज्ञा
- सर्वनाम
- क्रिया
- विशेषण की परिभाषा प्रकार एवं उदाहरण
- वाक्य विचार
- वाक्य - विग्रह
- वाक्य विचार , भेद - उद्देश्य , विधेय
- विराम चिन्ह
- प्रत्यय
- उपसर्ग
- अव्यय
- वचन
- वचन की परिभाषा , प्रकार , उदाहरण
- लिंग
- कारक
- काल
- संधि -विच्छेद
- संधि परिभाषा
- समास का परिचय - प्रकार उदाहरण
- समास के प्रकार - तत्पुरुष समास
- समास के प्रकार - कर्मधारय समास
- समास के प्रकार - द्विगु समास
- समास के प्रकार बहुब्रीहि समास
- समास के प्रकार - द्वंद्व समास
- समास के प्रकार - अव्ययीभाव समास
- समास के प्रकार - नयं समास
- समास के उदाहरण
- समास के मत्वपूर्ण नियम
- विलोम शब्द
- हिंदी व्याकरण - मुहावरे - 1
- हिंदी व्याकरण - मुहावरे - 2
- वाक्य के लिए एक शब्द - One Word
- हिंदी में निबंध कैसे लिखे
- रस की परिभाषा, अंग , प्रकार, उदाहरण
- छंद की परिभाषा , प्रकार , उदाहरण
- अलंकार की परिभाषा , प्रकार , उदाहरण
कुछ विलोम शब्दों के उदाहरण नीचे दिए जा रहे है-
(अ, आ)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| अमृत |
विष |
अथ |
इति |
| अन्धकार |
प्रकाश |
अल्पायु |
दीर्घायु |
| अनुराग |
विराग |
आदि |
अंत |
| आगामी |
गत |
आग्रह |
दुराग्रह |
| अनुज |
अग्रज |
आकर्षण |
विकर्षण |
| अधिक |
न्यून |
आदान |
प्रदान |
| आलस्य |
स्फूर्ति |
अर्थ |
अनर्थ |
| अपेक्षा |
नगद |
अतिवृष्टि |
अनावृष्टि |
| आदर्श |
यथार्थ |
आय |
व्यय |
| आहार |
निराहार |
आविर्भाव |
तिरोभाव |
| आमिष |
निरामिष |
अभिज्ञ |
अनभिज्ञ |
| आजादी |
गुलामी |
अनुकूल |
प्रतिकूल |
| आर्द्र |
शुष्क |
अल्प |
अधिक |
| अनिवार्य |
वैकल्पिक |
अमृत |
विष |
| अगम |
सुगम |
अभिमान |
नम्रता |
| आकाश |
पाताल |
आशा |
निराशा |
| अनुग्रह |
विग्रह |
अपमान |
सम्मान |
| आश्रित |
निराश्रित |
अनुज |
अग्रज |
| अरुचि |
रुचि |
आदि |
अंत |
| आदान |
प्रदान |
आरंभ |
अंत |
| आय |
व्यय |
अर्वाचीन |
प्राचीन |
| अवनति |
उन्नति |
आदर |
अनादर |
| आयात |
निर्यात |
अनुपस्थित |
उपस्थित |
| आलस्य |
स्फूर्ति |
अतिवृष्टि |
अनावृष्टि |
| आस्तिक |
नास्तिक |
आलस्य |
स्फूर्ति |
| आदर्श |
यथार्थ |
अच्छा |
साफ |
| अच्छा |
सुन्दर |
अजीब |
अनोखा |
| अक्सर |
कभी कभार |
अनुमति देना |
मना करना |
| अमावस्या |
पूर्णिमा |
अस्त |
उदय |
| अनुलोम |
प्रतिलोम |
अनुरक्ति |
विरक्ति |
| अमर |
मर्त्य |
अग़्नि |
जल |
| अल्पसंख्यक |
बहुसंख्यक |
आधुनिक |
बहुसंख्यक |
| आधुनिक |
प्राचीन |
आगामी |
विगत |
| आचार |
अनाचार |
आत्मा |
पपरमात्मा |
| आदान |
प्रदान |
आयात |
निर्यात |
| आकाश |
पाताल |
आग्रह |
अनाग्रह |
| आकीर्ण |
विकीर्ण |
आधार |
आधेय |
| आसक्त |
अनासक्त |
आभ्यन्तर |
बाह्म |
| अतिथि |
आतिथेय |
आदत्त |
प्रदत्त |
| आना |
जाना |
आहान |
विसर्जन |
| अदोष |
सदोष |
अनाथ |
सनाथ |
| अनुरक्ति |
विरक्ति |
अराग |
सुराग |
| अस्वस्थ |
स्वस्थ |
अगला |
पिछला |
| अवनि |
अम्बर |
अनाहूत |
आहूत |
| अतुकान्त |
तुकान्त |
अत्यधिक |
अत्यल्प |
| अधः |
उपरि |
अधुनातन |
पुरातन |
| अनुग्रह |
विग्रह |
अर्पित |
गृहीत |
| अर्जन |
वर्जन |
अपेक्षा |
उपेक्षा |
| अधम |
उत्तम |
अंगीकार |
अस्वीकार |
| अज्ञ |
विज्ञ |
अघ |
अनघ |
| अकाल |
सुकाल |
अर्थी |
प्रत्यर्थी |
| अनैक्य |
ऐक्य |
अंत |
अनंत |
| अचर |
चर |
अर्वाचीन |
प्राचीन |
| आवश्यक |
अनावश्यक |
आधुनिक |
प्राचीन |
| आदि |
अनादि |
आगत |
अनागत |
| आश्रित |
निराश्रित |
आरोह |
अवरोह |
| आवृत |
अनावृत |
आस्था |
अनास्था |
| आकुंचन |
प्रसारण |
अवर |
प्रवर |
| अकाम |
सुकाम |
अन्तरंग |
बहिरंग |
| अर्पण |
ग्रहण |
अवनति |
उन्नति |
| अति |
अल्प |
अनेकता |
एकता |
| अनित्य |
नित्य |
अतल |
वितल |
| अधिकारी |
अनाधिकारी |
अंतर्मुखी |
वहिर्मुखी |
| अश्रु |
हास |
अभिज्ञ |
अनभिज्ञ |
| अग्र |
पश्च |
अपमान |
सम्मान |
| अथ |
इति |
अन्तर्द्वन्द्व |
बहिर्द्वन्द्ध |
| अपना |
पराया |
अनेक |
एक |
| अवनत |
उन्न्त |
अजेय |
जेय |
| अदेय |
देय |
आशा |
निराशा |
| आग्रही |
दुराग्रही |
आतुर |
अनातुर |
| आकर्षण |
विकर्षण |
आधार |
निराधार |
| आच्छादित |
अनाच्छादित |
आभ्यन्तर |
बाह्रय |
| आगम |
लोप |
आगामी |
विगत |
| आदिष्ट |
निषिद्ध |
आलोक |
अंधकार |
(इ, ई)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| इच्छा |
अनिच्छा |
इष्ट |
अनिष्ट |
| ईद |
मुहर्रम |
ईश्वर |
जीव |
| इच्छित |
अनिच्छित |
इहलोक |
परलोक |
| इति |
अथ |
इसका |
उसका |
| ईषत |
अलम |
इकट्ठा |
अलग |
| ईश |
अनीश |
(उ, ऊ,)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| उदात्त |
अनुदात्त |
उधार |
नकद |
| उन्नति |
अवनति |
उदघाटन |
समापन |
| उन्मीलन |
निमीलन |
उत्तरायण |
दक्षिणायन |
| उर्ध्व |
निम्न |
उऋण |
ऋण |
| उन्मुख |
विमुख |
उद्यम |
निरुद्यम |
| उपस्थित |
अनुपस्थित |
उर्ध्व |
अधो |
| ऊपर |
नीचे |
उत्तीर्ण |
अनुत्तीर्ण |
| उपचार |
अपचार |
उपमेय |
अनुपमेय |
| उपमा |
अनुपमा |
उपाय |
निरुपाय |
| उपयोग |
दुरूपयोग |
उत्तम |
अधम |
| उग्र |
सौम्य |
उपसर्ग |
प्रत्यय |
| उर्ध्वगामी |
अधोगामी |
ऊँच |
नीच |
| उपकार |
अपकार |
उदार |
अनुदार |
| उदय |
अस्त |
उत्तीर्ण |
अनुत्तीर्ण |
| उधार |
नकद |
उत्थान |
पतन |
| उत्कर्ष |
अपकर्ष |
उत्तर |
दक्षिण |
| उद्यमी |
आलसी |
उर्वर |
ऊसर |
| उत्तम |
अधम |
उपसर्ग |
प्रत्यय |
| उदार |
कृपण |
उत्कृष्ट |
निकृष्ट |
| उपयोग |
दुरूपयोग |
उत्कर्ष |
अपकर्ष |
| उत्साह |
निरुसाह |
उद्यमी |
निरुद्यम |
| उपयुक्त |
अनुपयुक्त |
उच्च |
निम्र |
| उद्धत |
विनीत |
उदयाचल |
उस्ताचल |
| उत्तरायण |
दक्षिणायन |
उधार |
नकद |
| उपभुक्त |
अनुपभुक्त |
( ए, ऐ )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| एड़ी |
चोटी |
एेतिहासिक |
अनैतिहासिक |
| एकता |
अनेकता |
एकत्र |
विकर्ण |
| एक |
अनेक |
ऐसा |
वैसा |
| एकल |
बहुल |
ऐहिक |
पारलौकिक |
| ऐश्वर्य |
अनैश्वर्य |
एकाग्र |
चंचल |
| ऐक्य |
अनैक्य |
( ओ, औ )
| शब्द |
विलोम |
| ओजस्वी |
निस्तेज |
| औपचारिक |
अनौपचारिक |
| औचित्य |
अनौचित्य |
| औपन्यासिक |
अनौपन्यासिक |
(क)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| कल |
आज |
क्रम |
व्यक्तिक्रम |
| कनीय |
वरीय |
कार्य |
अकार्य |
| कठिन |
सरल |
क्रूर |
अक्रूर |
| कुकृति |
सुकृत्य |
कलुष |
निष्कलुष |
| कुख्यात |
विख्यात |
कनिष्ठ |
ज्येष्ठ |
| कपूत |
सपूत |
कृष्ण |
शुक्ल |
| कुसुम |
वज्र |
कलंक |
निष्कलंक |
| कदाचार |
सदाचार |
कर्कश |
सुशील |
| कसूरवार |
बेकसूर |
कटु |
मधुर |
| क्रिया |
प्रतिक्रिया |
कृतज्ञ |
कृतघ्न |
| कड़वा |
मीठा |
क्रुद्ध |
शान्त |
| क्रय |
विक्रय |
कर्म |
निष्कर्म |
| कीर्ति |
अपकीर्ति |
कुरूप |
सुरूप |
| करुण |
निष्ठुर |
कायर |
निडर |
| क्रूर |
अक्रूर |
कृत्रिम |
प्रकृत |
| कर्मण्य |
अकर्मण्य |
कोप |
कृपा |
| कठोर |
कोमल |
कृष्ण |
शुक्ल |
| कनिष्ठ |
ज्येष्ठ |
कपटी |
निष्कपट |
| कुटिल |
सरल |
क्रोध |
क्षमा |
| कृपण |
दाता |
कर्मठ |
अकर्ममण्य |
( ख )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| खिलना |
मुरझाना |
खुशी |
दुख |
| खेद |
प्रसन्नता |
ख्यात |
कुख्यात |
| खगोल |
भूगोल |
खुला |
बन्द |
| खंडन |
मंडन |
खल |
सज्जन |
| खाद्य |
अखाद्य |
खीझना |
रीझना |
| खरा |
खोटा |
( ग )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| गोचर |
अगोचर |
गमन |
आगमन |
| गद्य |
पद्य |
ग्राम्य |
शिष्ट |
| गम्भीर |
वाचाल |
गृहीत |
त्यक्त |
| गणतन्त्र |
राजतन्त्र |
गृही |
त्यागी |
| गेय |
अगेय |
गर्मी |
सर्दी |
| गीला |
सूखा |
गहरा |
छिछला |
| गुण |
दोष |
गरीब |
अमीर |
| गुप्त |
प्रकट |
गुरु |
शिष्य |
| ग्रस्त |
मुक्त |
ग्राह्य |
त्याज्य |
| गगन |
पृथ्वी |
गरल |
सुधा |
| गृहस्थ |
संन्यासी |
गत |
आगत |
| गुण |
दोष |
गमन |
आगमन |
( घ )
| शब्द |
विलोम |
| घर |
बाहर |
| घृणा |
प्रेम |
| घात |
प्रतिघात |
| घरेलू |
बाहरी |
| घटना |
बढ़ना |
| घन |
तरल |
( च, छ )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| चर |
अचर |
चाह |
अनचाह |
| चोर |
साधु |
चिन्मय |
जड़ |
| चल |
अचल |
चीर |
साधु |
| चिरन्तन |
नश्वर |
चेतन |
अचेतन |
| चढाव |
उतार |
चंचल |
स्थिर |
| चतुर |
मूढ़ |
चिर |
अचिर |
| छाँह |
धूप |
छली |
निश्छल |
| छूत |
अछूत |
(ज, झ )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| जीवन |
मरण |
जड़ |
चेतन |
| जंगम |
स्थावर |
जटिल |
सरस |
| जय |
पराजय |
जन्म |
मृत्यु |
| ज्येष्ठ |
कनिष्ठ |
जागरण |
निद्रा |
| ज्योति |
तम |
जल |
स्थल |
| जीवित |
मृत |
जातीय |
विजातीय |
| ज्वार |
भाटा |
जल्द |
देर |
| ज्योतिर्मय |
तमोमय |
जागृति |
सुषुप्ति |
| जोड़ |
घटाव |
जेय |
अजेय |
| जीत |
हार |
जवानी |
बुढ़ापा |
| जाग्रत |
सुषुप्त |
जाड़ा |
गर्मी |
| जंगम |
स्थावर |
जाति |
कुजाति |
| झूठ |
सच |
झोपड़ी |
महल |
( त, थ )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| तुच्छ |
महान |
ताप |
शीत |
| तम |
आलोक |
तीव्र |
मन्द |
| तुच्छ |
महान् |
तिमिर |
प्रकाश |
| तामसिक |
सात्त्विक |
तुकान्त |
अतुकान्त |
| तरल |
ठोस |
ताना |
भरनी |
| तारीफ |
शिकायत |
तरुण |
वृद्ध |
| तृषा |
तृप्ति |
तृष्णा |
वितृष्णा |
| तिक्त |
मधुर |
तीक्ष्ण |
कुंठित |
| त्याज्य |
ग्राह्य |
तुल |
अतुल |
| तृप्त |
अतृप्त |
थलचर |
जलचर |
| थोड़ा |
बहुत |
थोक |
फुटकर |
( द )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| दिवा |
रात्रि |
देय |
अदेय |
| दीर्घकाय |
कृशकाय |
दूषित |
स्वच्छ |
| दुर्बल |
सबल |
दक्षिण |
वाम |
| दाता |
याचक |
दिन |
रात |
| देव |
दानव |
दुराचारी |
सदाचारी |
| दुष्ट |
सज्जन |
दास |
स्वामी |
| दोषी |
निर्दोषी |
दानी |
कंजूस |
| दुरुप्रयोग |
सदुप्रयोग |
दुर्जन |
सज्जन |
| दयालु |
निर्दय |
दुर्दान्त |
शांत |
| दानव |
देव |
दुर्गन्ध |
सुगन्ध |
| दिन |
रात |
दीर्घकाय |
कृशकाय |
| दाता |
सूम |
दक्षिण |
वाम |
| दृढ |
विचलित |
दुर्बल |
सबल |
| दूषित |
स्वच्छ |
दुराशय |
सदाशय |
| देय |
अदेय |
दिवा |
रात्रि |
| दृश्य |
अदृश्य |
दुःशील |
सुशील |
| दोष |
गुण |
( ध )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| धनी |
निर्धन |
ध्वंस |
निर्माण |
| धर्म |
अधर्म |
धीर |
अधीर |
| धूप |
छाँव |
धनी |
निर्धन |
| धरा |
गगन |
धृष्ट |
विनीत |
(न)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| नूतन |
पुरातन |
नकली |
असली |
| निर्माण |
विनाश |
निकट |
दूर |
| निरक्षर |
साक्षर |
न्यून |
अधिक |
| निन्दा |
स्तुति |
नागरिक |
ग्रामीण |
| निर्मल |
मलिन |
निरामिष |
सामिष |
| निर्लज्ज |
सलज्ज |
निर्दोष |
सदोष |
| नगर |
ग्राम |
निर्दय |
सदय |
| निष्काम |
सकाम |
निन्द्य |
वन्द्य |
| नख |
शिख |
निषिद्ध |
विहित |
| निद्रा |
जागरण |
निराकार |
साकार |
| निश्छल |
छली |
नमक हराम |
नमक हलाल |
| निषेध |
विधि |
निश्चेष्ट |
सचेष्ट |
| नर |
नारी |
नैसर्गिक |
कृत्रिम |
| नगद |
उधार |
नीरस |
सरस |
| निर्गुण |
सगुन |
निर्जीव |
सजीव |
| न्याय |
अन्याय |
नाम |
अनाम |
| निरर्थक |
सार्थक |
नेक |
बद |
| नैतिक |
अनैतिक |
निराशा |
आशा |
| नया |
पुराना |
नित्य |
अनित्य |
| नश्वर |
शाश्वत |
निर्दोष |
सदोष |
| निन्दा |
स्तुति |
निरक्षर |
साक्षर |
| निडर |
कायर |
नरक |
स्वर्ग |
| निर्धन |
धनी |
नकल |
असल |
| नास्तिक |
आस्तिक |
नकरात्मक |
सकरात्मक |
| नेकी |
बदी |
( प, फ )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| पतिव्रता |
कुलटा |
पाप |
पुण्य |
| प्रलय |
सृष्टि |
पवित्र |
अपवित्र |
| प्रेम |
घृणा |
प्रश्न |
उत्तर |
| पूर्ण |
अपूर्ण |
परतंत्र |
स्वतंत्र |
| प्रत्यक्ष |
परोक्ष |
पूर्व |
अपूर्व |
| प्रात |
साय |
प्रकाश |
अंधकार |
| पण्डित |
मुर्ख |
पक्ष |
विपक्ष |
| प्रमुख |
सामान्य |
प्रारम्भिक |
अन्तिम |
| प्रशंसा |
निन्दा |
परार्थ |
स्वार्थ |
| पुरस्कार |
दण्ड |
पूर्ववर्ती |
परवर्ती |
| परमार्थ |
स्वार्थ |
पुरुष |
कोमल |
| प्रधान |
गौण |
प्रवृत्ति |
निवृत्ति |
| प्राचीन |
नवीन |
प्राकृतिक |
कृत्रिम |
| पुष्ट |
अपुष्ट |
परिश्रम |
विश्राम |
| पूर्णता |
अपूर्णता |
प्रयोग |
अप्रयोग |
| पठित |
अपठित |
पाश्चात्य |
पौर्वात्य |
| प्रसाद |
विषाद |
पुण्य |
पाप |
| परमार्थ |
स्वार्थ |
पात्र |
कुपात्र |
| पतन |
उत्थान |
पराया |
अपना |
| प्रज्ञ |
मूढ़ |
प्रशंसा |
निंदा |
| पानी |
आग |
पुरातन |
नवीन |
| पूर्ववत |
नूतनवत |
परार्थ |
स्वार्थ |
| प्रजा |
राजा |
पुरुष |
स्त्री |
| पराजय |
जय |
पता |
खोज |
| पवित्र |
अपवित्र |
प्रख्यात |
अख्यात |
| प्रतिकूल |
अनुकूल |
प्रलय |
सृष्टि |
| प्रकट |
गुप्त |
पालक |
संहारक |
| पूर्व |
उत्तर |
पूर्णिमा |
अमावस्या |
| पूर्ण |
अपूर्ण |
परकीय |
स्वकीय |
| पतनोन्मुख |
विकासोन्मुख |
प्रमुख |
गौण |
| प्राची |
प्रतीची |
फूट |
मेल |
| फायदा |
नुकसान |
फल |
निष्फल |
| फूलना |
मुरझाना |
( ब, भ )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| बाढ़ |
सूखा |
बुराई |
भलाई |
| बन्धन |
मुक्ति |
बर्बर |
सभ्य |
| बाह्य |
अभ्यन्तर |
बहिरंग |
अन्तरंग |
| बलवान् |
बलहीन |
बढ़िया |
घटिया |
| बैर |
प्रीति |
बद |
नेक |
| बद्ध |
मुक्त |
बाढ़ग्रस्त |
सूखाग्रस्त |
| बुरा |
अच्छा |
भूत |
भविष्य |
| भोगी |
योगी |
भौतिक |
आध्यात्मिक |
| भद्र |
अभद्र |
भाव |
अभाव |
| भय |
निर्भय |
भूगोल |
खगोल |
| भूलोक |
द्युलोक |
भेद |
अभेद |
| भोग्य |
अभोग्य |
भला |
बुरा |
| भिखारी |
दाता |
भारी |
हल्का |
(म)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| मानवता |
दानवता |
मृदुल |
कठोर |
| मानव |
दानव |
मुख |
पृष्ठ |
| मिलन |
विरह |
मृत |
जीवित |
| मुनाफा |
नुकसान |
महात्मा |
दुरात्मा |
| मान |
अपमान |
मित्र |
शत्रु |
| मधुर |
कटु |
मिथ्या |
सत्य |
| मौखिक |
लिखित |
मोक्ष |
बंधन |
| मंगल |
अमंगल |
मितव्यय |
अपव्यय |
| मूक |
वाचाल |
मसृण |
अमानवीय |
| मीठा |
कड़ुवा |
मृदुल |
रुक्ष |
| मालिक |
नौकर |
मलिन |
निर्मल |
| मनुज |
दनुज |
मर्त्य |
अमर |
| माता |
पिता |
मानक |
अमानक |
| मूक |
वाचाल |
मरण |
जीवन |
| मेहनती |
आलसी |
(य, र, ल)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| यश |
अपयश |
योग |
वियोग |
| योगी |
भोगी |
यथार्थ |
कल्पित |
| राजतन्त्र |
जनतन्त्र |
रत |
विरत |
| रागी |
विरागी |
रचना |
ध्वंस |
| रक्षक |
भक्षक |
राजा |
रंक |
| राग |
द्वेष |
रूपवान् |
कुरूप |
| रिक्त |
पूर्ण |
रात्रि |
दिवस |
| रात |
दिन |
राम |
रावण |
| रंगीन |
बेरंग |
रुग्ण |
स्वस्थ |
| लघु |
गुरु |
लौकिक |
अलौकिक |
| लिप्त |
अलिप्त |
लुप्त |
व्यक्त |
| लायक |
नालायक |
लाभ |
हानि |
| लिखित |
अलिखित |
लेन |
देन |
| लौह |
स्वर्ण |
(व)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| विधवा |
सधवा |
विजय |
पराजय |
| वसंत |
पतझर |
विरोध |
समर्थन |
| विशुद्ध |
दूषित |
विषम |
सम |
| विद्वान |
मूर्ख |
विवाद |
निर्विवाद |
| विशिष्ट |
साधारण |
विस्तृत |
संक्षिप्त |
| विशेष |
सामान्य |
बहिष्कार |
स्वीकार |
| वृद्धि |
ह्रास |
विमुख |
सम्मुख |
| वैतनिक |
अवैतनिक |
विशालकाय |
क्षीणकाय |
| वीर |
कायर |
वृहत |
लघु |
| व्यस्त |
अव्यस्त |
व्यवहारिक |
अव्यावहारिक |
| विपत्ति |
सम्पत्ति |
वृष्टि |
अनावृष्टि |
| वक्र |
सरल |
विशिष्ट |
सामान्य |
| वियोग |
मिलन |
विधि |
निषेध |
| वरदान |
अभिशाप |
विपन्न |
सम्पन्न |
| विस्तार |
संक्षेप |
वृद्ध |
तरुण |
| वादी |
प्रतिवादी |
विकास |
ह्रास |
| विरह |
मिलन |
विष |
अमृत |
| विरत |
निरत |
विकीर्ण |
संकीर्ण |
| वैमनस्य |
सौमनस्य |
व्यस्त |
अकर्मण्य |
| विक्रय |
क्रय |
विधवा |
सधवा |
| व्यास |
समास |
विश्लेषण |
संश्लेषण |
| विसर्जन |
अहान |
वैतनिक |
अवैतनिक |
| विजय |
पराजय |
वन |
मरु |
| विश्वास |
अविश्वास |
व्यर्थ |
अव्यर्थ |
| विनीत |
उद्धत |
विपद |
सम्पद |
| विशिष्ठ |
साधारण |
व्यय |
आय |
| विस्तृत |
संक्षिप्त |
विख्यात |
कुख्यात |
| विषाद |
आहद |
वन्य |
पालित |
| विकर्ष |
आकर्ष |
वियोग |
संयोग |
| विशेष |
सामान्य |
वक्र |
ऋजु |
| विनाश |
निर्माण |
विशालकाय |
लघुकाय |
| विसर्जन |
सर्जन |
(स)
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| सौभाग्य |
दुर्भाग्य |
साक्षर |
निरक्षर |
| साधु |
असाधु |
सुजन |
दुर्जन |
| सुपुत्र |
कुपुत्र |
सुमति |
कुमति |
| सरस |
नीरस |
सच |
झूठ |
| साकार |
निराकार |
सजीव |
निर्जीव |
| सुर |
असुर |
संक्षेप |
विस्तार |
| सरस |
नीरस |
सौभाग्य |
दुर्भाग्य |
| सुगंध |
दुर्गन्ध |
सगुण |
निर्गुण |
| सक्रिय |
निष्क्रय |
सफल |
असफल |
| सज्जन |
दुर्जन |
संतोष |
असंतोष |
| सावधान |
असावधान |
सबल |
निर्बल |
| संधि |
विच्छेद |
स्वस्थ |
अस्वस्थ |
| सुख |
दुःख |
सरल |
कठिन |
| सुन्दर |
असुंदर |
स्वदेश |
विदेश |
| शिक्षित |
अशिक्षित |
संजीव |
निर्जीव |
| सदाचार |
दुराचार |
सम |
विषम |
| सफल |
विफल |
सजल |
निर्जल |
| स्वजाति |
विजाति |
सम्मुख |
विमुख |
| सार्थक |
निरर्थक |
सकर्म |
निष्कर्म |
| सुकर्म |
कुकर्म |
सगुण |
निर्गुण |
| सबल |
दुर्बल |
सनाथ |
अनाथ |
| सहयोगी |
प्रतियोगी |
स्वतन्त्रा |
परतन्त्रा |
| संयोग |
वियोग |
सम्मान |
अपमान |
| सकाम |
निष्काम |
साकार |
निराकार |
| सुलभ |
दुर्लभ |
सुपथ |
कुपथ |
| स्तुति |
निन्द |
स्मरण |
विस्मरण |
| सशंक |
निश्शंक |
सन्तोष |
असन्तोष |
| सुधा |
गर्ल |
संकल्प |
विकल्प |
| संन्यासी |
गृहस्थ |
स्वधर्म |
विधर्म |
| समष्टि |
व्यष्टि |
संघटन |
विघटन |
| समूल |
निर्मल |
सत्कर्म |
दुष्कर्म |
| सुमति |
कुमति |
संकीर्णि |
विस्तीर्ण |
| सदाशय |
दुराशय |
समास |
व्यास |
| स्वल्पायु |
चिरायु |
सुसंसगति |
कुसंगति |
| सुपरिणाम |
दुष्परिणाम |
सखा |
शत्रु |
| सौम्य |
असौम्य |
सुगम |
दुर्गम |
| सुशील |
दुःशील |
स्थूल |
सूक्ष्म |
| स्वामी |
सेवक |
सृष्टि |
प्रलय |
| सन्धि |
विग्रह |
स्थिर |
चंचल |
| सबाध |
निर्बाध |
सत्कार |
तिरस्कार |
| स्वार्थ |
निस्वार्थ |
सापेक्ष |
निरपेक्ष |
| सक्षम |
अक्षम |
सादर |
निरादर |
| सलज्ज |
निर्लज्ज |
सदय |
निर्दय |
| सुलभ |
दुर्लभ |
संकोच |
असंकोच |
| सभ्य |
असभ्य |
सुदूर |
अदूर |
| सभय |
निर्भय |
सामान्य |
विशिष्ट |
| सुकाल |
अकाल |
सविकार |
निर्विकार |
| सुबह |
शाम |
स्वप्न |
जागरण |
| स्मरण |
विस्मरण |
संगत |
असंगत |
| स्वदेशी |
परदेशी |
सुभग |
दुभग |
| समाज |
व्यक्ति |
संग |
निःसंग |
| स्वकीया |
परकीया |
सामान्य |
विशिष्ट |
( श, ह, क्ष, ज्ञ )
| शब्द |
विलोम |
शब्द |
विलोम |
| शूर |
कायर |
शयन |
जागरण |
| शीत |
उष्ण |
शुभ |
अशुभ |
| शुष्क |
आर्द्र |
शकुन |
अपशकुन |
| शुक्ल |
कृष्ण |
श्र्वेत |
श्याम |
| शासक |
शासित |
शयन |
जागरण |
| श्रव्य |
दृश्य |
शोषक |
पोषक |
| श्लील |
अश्लील |
शान्ति |
क्रान्ति |
| शत्रु |
मित्र |
श्रीगणेश |
इतिश्री |
| श्रद्धा |
घृणा |
श्यामा |
गौरी |
| स्वर्ग |
नरक |
स्वीकृत |
अस्वीकृत |
| स्वदेश |
विदेश |
स्वाधीन |
पराधीन |
| स्तुति |
निंदा |
शुक्ल |
कृष्ण |
| शिव |
अशिव |
श्वेत |
श्याम |
| शरण |
अशरण |
शासक |
शासित |
| षंड |
मर्द |
षंडत्व |
पुंसत्व |
| ह्स्व |
दीर्घ |
हित |
अहित |
| हर्ष |
शोक |
हिंसा |
अहिंसा |
| हँसना |
रोना |
हास |
रुदन |
| क्षर |
अक्षर |
क्षम्य |
अक्षम्य |
| क्षुद्र |
विशाल |
क्षणिक |
शाश्वत |
| क्षमा |
क्रोध |
क्षुद्र |
महत |
| क्षमा |
दण्ड |
ज्ञान |
अज्ञान |
| हार |
जीत |
thats all.
कोई टिप्पणी नहीं:
एक टिप्पणी भेजें